બે ટ્રિપનો નિયમ

Published in Gujarat Samachar 19th July 2026

...એવું ન બની શકે. તમને તે બાબતો ત્યારે જ મળે છે જ્યારે તમે કોઈ શહેરનો પ્રવાસ કરવાનું બંધ કરો છો અને ફક્ત તેમાં રહેવાનું શરૂ કરો છો....

જોતમે આ કૉલમ નિયમિતપણે વાંચતા હોય તો તો તમને ખબર હશે કે હું પાંચથી વધુ વખત ટોકિયોની ટ્રિપ કરી આવ્યો છુંઅને હું ખાતરીપૂર્વક કહી શકું છું પહેલી વાર મેં ખરેખર તે બિલકુલ જોયું નહોતું એમ કહી શકાય.

અલબત્તા, મેં હાઇલાઇટ્સ જોઈય શિબુયા ક્રોસિંગ, શિંજુકુમાં રામેન, સેન્સો-જી ટેમ્પલની બહાર બધાએ લીધેલો ફોટો, શિંકનસેન (બુલેટ ટ્રેન) માં સવારી. હું ઘરે આવ્યો અને બધાને કહ્યું કે તે અદભુત હતું અને તે દેખીતી રીતે જ હતું. જોકે હું બીજી વાર પાછો ગયો ત્યારે કોઈ યાદીને અનુસરી રહ્યો ન હતો. હું બસ... ત્યાં હતો. અને તે જ સમયે ટોકિયો ખરા અર્થમાં ખૂલી ગયું.

તે બીજી ટ્રિપમાં મને યુરાકુચોમાં ટ્રેનના પાટા નીચે એક નાનું યાકીટોરી (ગ્રિલ્ડ સ્કીવર) શોપ મળી, જ્યાં ગ્રિલનો ધુમાડો ઉપરથી ટ્રેનોના ગડગડાટ સાથે ભળી ગયો. મેં આખી બપોર યાનાકામાં વિતાવી. એક એવો પાડોશ જ્યાં એવું લાગે કે ટોકિયો તેને આધુનિક બનાવવાનું ભૂલી ગયો છે. સાંકડી ગલીઓ, જૂના લાકડાંનાં ઘરો, દરેક દીવાલ પર બિલાડીઓ અને કબ્રસ્તાનમાંથી સ્થાનિકો એ રીતે પસાર થાય છેજાણે તે બગીચો જ હોય. પહેલી વાર હું ત્યાંથી પસાર થયો ત્યારે કેટલીક બાબતો ધ્યાનમાં લીધી. મધરાતે એક પણ ઓનિગિરી ખરીદતી વખતે પણ કન્વિનિયન્સ સ્ટોરના કર્મચારીઓ નતમસ્તક થાય છે. 14 મિલિયન લોકોના શહેર માટે ટોકિયો કેટલું શાંત છે.

આમાંથી કશું પણ પ્રવાસ કાર્યક્રમમાં નહોતું. એવું ન બની શકે. તમને તે બાબતો ત્યારે જ મળે છે જ્યારે તમે કોઈ શહેરનો પ્રવાસ કરવાનું બંધ કરો છો અને ફક્ત તેમાં રહેવાનું શરૂ કરો છો.

મેં આને બે ટ્રિપનો નિયમ કહેવાનું શરૂ કર્યું છે અને હું જેટલું વધુ મુસાફરી કરું છું તેટલું જ માનું છું કે તે સાચું છે. જ્યાં સુધી તમે ત્યાં બે વાર ન જાઓ ત્યાં સુધી તમને ખરેખર કોઈ સ્થળ વિશે સંપૂર્ણ ખબર પડતી નથી.

પ્રથમ સફર ટ્રેલર છે

કોઈ પણ સ્થળની તમારી પ્રથમ ટ્રિપ મૂળભૂત રીતે ટ્રેલર હોય છે. વાસ્તવિક ફિલ્મ નહીં. તમે તમારા બેરિંગ શોધો છો. તમે ફોટોમાં પહેલાથીજ જોયેલાં સીમાચિહનો પર ટિક કરો છો. તમે લોજિસ્ટિક્સ પર માનસિક ઊર્જા ખર્ચી રહ્યા છોઃ મેટ્રો ક્યાં છે, હું કયું એક્ઝિટ લઉં છું, શું આ યોગ્ય રેસ્ટોરાં છે કે તે જ નામ સાથે બાજુમાં ટુરિસ્ટ ટ્રેપ છે. તમે ટાઈમ ઝોનમાં ગોઠવાઈ રહ્યા છો. ચલણનો અંદાજ તારવી રહ્યા છોઅને સત્તર બાબતોને એક દિવસમાં ફિટ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છો જેમાં વાસ્તવમાં ફક્ત ચાર જ ફિટ થઈ શકે છે.

આમાં કશું ખોટું નથી. પહેલી ટ્રિપ રોમાંચક હોય છે, કારણ કે બધું નવું હોય છે. જોકે બધું નવું છેનો અર્થ એ પણ છેકે તમે સપાટીના સ્તરે પ્રક્રિયા કરી રહ્યા છો. તમે ઘણું બધું જુઓ છો, પરંતુ ખૂબ જ ઓછું ગ્રહણ કરો છો. તમે ફોટો અને યાદો સાથે ઘરે આવો છો, પરંતુ જો કોઈ પૂછે કે કોઈ સ્થળ ખરેખર કેવું લાગે છે, તેની ગતિ, તેનો લય, તેનું વ્યક્તિત્વ કેવા છે તો તમને માર્ગદર્શિકા સંસ્કરણ ઉપરાંત કશું પણ સાથે જવાબ આપવામાં મુશ્કેલી પડશે. બીજી ટ્રિપ એ છે જ્યાં લાગણી શરૂ થાય છે.

મેલબર્ને મને આ શીખવ્યું

હું ચાર વર્ષ મેલબર્નમાં રહ્યો. આથી આ થોડી છેતરપિંડી હોઈ શકે છે. જોકે હું ત્યાં ગયો તે પહેલાં પણ બે વાર મુલાકાત લીધી હતીઅને તે બે ટ્રિપ વચ્ચેના તફાવતે મને કંઈક શીખવ્યું જે આજે પણ મારા મનમાં વસે છે.

પ્રથમ વખત મેં ગ્રેટ ઓશન રોડ કર્યું, ફેડરેશન સ્ક્વેરની આસપાસ ફર્યો, ક્વીન વિક્ટોરિયા માર્કેટ ગયો અને એક બ્લોગ દ્વારાભલામણ કરાયેલા કેફેમાં બ્રંચ લીધો. સ્ટાન્ડર્ડ મેલબર્ન ચેકલિસ્ટ. સુંદર શહેર, ઉત્તમ કોફી, પૂરું.

બીજી વખત મારી પાસે કોઈ ચેકલિસ્ટ નહોતી. તે સમયે મેલબર્ન મારા માટે મેલબર્ન બની ગયું. હું એવી ગલીમાં ભટકતો ગયો જે મેં પહેલાં ક્યારેય જોયું ન હતું અને મને સ્ટ્રીટ આર્ટ એ મોટા ભાગની ગેલેરીઓ કરતાં વધુ સારી લાગી જ્યાં હું ગયો હતો. હું બે કલાક ફિટ્ઝરોયના એક કેફેમાં બેઠોઅને ફક્ત પાડોશની ગતિવિધિઓ જોતો રહ્યો. શ્વાન લઈને ફરનારા, સાઈકલ ચલાવનારા, વાસ્તવિક અખબારો વાંચતા લોકો. મેં સેન્ટ કિલ્ડા ટ્રામ એટલા માટે લીધી નહીં, કારણ કે તે યાદીમાં હતું, પરંતુ એટલા માટે કે હોટેલમાં કોઈએ કહ્યું, તમને સેન્ટ કિલ્ડા ગમ્યું હોયતેવું લાગે છે - અને તેઓ સાચા હતા.

ફેરફાર શહેરમાં નહોતો. મેલબર્ન ટ્રિપ એક અને ટ્રિપ બે વચ્ચે બદલાયું ન હતું. મારી પાસે હતો. પહેલી ટ્રિપમાં હું અનુભવો એકત્રિત કરતોપ્રવાસી હતો. બીજી ટ્રિપમાં હું ફક્ત એક વ્યક્તિ હતો જે થોડા દિવસો માટે એક જગ્યાએ રહેતો હતો.

બીજી ટ્રિપમાં શું બદલાય છે

તમે કોઈ જગ્યાએ પાછા જાઓ છો ત્યારે મેં જે જોયું છે તે આ છે.

તમે ઉતાવળ કરવાનું બંધ કરો છો. તમે બધું જોવાનું દબાણ અનુભવવાનું બંધ કરો છો. તમે પહેલાથી જ સાગ્રાડા ફેમિલિયા જોયું હશે. આથી આ વખતે બાર્સેલોનામાં તમે ઉતાવળ કર્યા વિના બોક્વેરિયા માર્કેટમાં સવાર વિતાવો છો.તમે પહેલાથી જ ટાઇમ્સ સ્ક્વેર જોયું છે તેથી આ વખતે તમે અપર વેસ્ટ સાઇડ પર વોક કરો છો અને જુઓ છો કે તે એક સંપૂર્ણપણે અલગ શહેર છેઃ શાંત, હરિયાળું અને એવા લોકોથી ભરેલું છે જે ટાઇમ્સ સ્ક્વેરની નજીક ક્યારેય ગયા નથી.

તમે વધુ સારું ખાઓ છો. તમારી પહેલી ટ્રિપમાં તમે ઇન્ટરનેટ સૂચવે છે ત્યાં ખાઓ છો. બીજી ટ્રિપમાં તમે જ્યાં શેરી તમને લઈ જાય છેત્યાં ખાઓ છો. મારા કેટલાક શ્રેષ્ઠ ભોજન બીજી મુલાકાતમાં થયા છે. હનોઈમાં એક ફો સ્ટોલ, બાર્સેલોનાના ગ્રાસિયા પાડોશમાં ચાર ટેબલ સાથે સાઇનલેસ વાઇન બાર. હવે તમે રસપ્રદ માટે તૈયાર છો.

તમે સામાન્ય પર ધ્યાન આપો છો. આ મોટું છે. પહેલી ટ્રિપ અસાધારણ વિશે છેઃ સ્મારક, નજારો, જીવનમાં એક વાર આવતી ક્ષણ.બીજી ટ્રિપ સામાન્ય બાબતો વિશે છેઃ લોકો કેવી રીતે મુસાફરી કરે છે, તેઓ નાસ્તામાં શું ખાય છે, પ્રવાસીઓ જાગે તે પહેલાં સવારે 7 વાગ્યેશહેર કેવું લાગે છે. અને સાધારણ એ હંમેશાં અસાધારણ કરતાં વધુ રસપ્રદ હોય છે, કારણ કે સાધારણ એ જ સ્થળ છે જે ખરેખર છે. આઈફેલ ટાવર તમને 1889માં પેરિસ વિશે કહે છે. પેરિશિયન જે રીતે કોફીનો ઓર્ડર આપે છે તે તમને હાલમાં પેરિસ વિશે કહે છે.

તમારો આ સ્થળ સાથે સંબંધ છે. આ અમૂર્ત લાગે છે, પરંતુ તે વાસ્તવિક છે. તમે ક્યાંક પાછા જાઓ છો ત્યારે શહેર હવે અજાણ્યું લાગતું નથી. તમને લેઆઉટ યાદ આવે છે. તમે શેરીનો ખૂણો ઓળખો છો. તમે જાણો છો કે સ્ટેશનની કઈ બાજુ એક્ઝિટ છે. તે પરિચિતતા માનસિક મર્યાદાને મુક્ત કરે છે અને તે જગ્યામાં તમે પહેલી વાર ચૂકી ગયેલી દરેક બાબત વહે છેઃ બારીકાઈ, ટેક્સ્ચર, બાબતો જે સ્થળને પોસ્ટકાર્ડ કરતાં સ્થળવધુ મહેસૂસ કરાવે છે.

ક્યાંક નવું સામેનો કેસ

મને ખબર છે કે તમારામાંથી કેટલાક શું વિચારી રહ્યા છે. જીવન ટૂંકું છે, દુનિયા મોટી છે, 195 દેશો છે અને તમે શક્ય તેટલા વધુ જોવા માગો છો. તમે પોર્ટુગલ ગયા નથી ત્યારે બાર્સેલોના પાછા કેમ જવું જોઈએ? તમે કંબોડિયા અજમાવી શકો છો ત્યારે વિયેતનામ કેમ પાછા જાઓ છો?

આ એક વાજબી પ્રશ્ન છે. હું એમ નથી કહેતો કે તમારે ક્યારેય નવી જગ્યાએ ન જવું જોઈએ. અલબત્ત તમારે જવું જોઈએ, પરંતુ નકશામાં નવો પિન ઉમેરવાની દોડ ક્યારેક તમારી પાસે પહેલાથી જ રહેલા પિનને સમજવાની કિંમતે આવે છે.

હું એવા પ્રવાસીઓને મળ્યો છું જેઓ 40 દેશોમાં ગયા છે અને તેઓ તમને તેમાંથી કોઈ વિશે વધુ કહી શકતા નથી, સિવાય કે તેઓ કઈ હોટેલમાં રોકાયા હતા અને કયા સ્મારકનો ફોટોગ્રાફ લીધો હતો. હું એવા અન્ય લોકોને મળ્યો છું જેઓ પાંચ દેશોમાં ગયા છે, જેમાંથી ત્રણ એક કરતાં વધુ વખત ગયા છે અને તેઓ તમને એવી વાર્તાઓ કહી શકે છે જે તમને એવું લાગે છે કે તમે ત્યાં હતા. બીજું જૂથ ધીમો પ્રવાસ કરે છે, પરંતુ વધુ જુએ છે. તે વિરોધાભાસ છે.

નિયમ ક્યાં લાગુ કરવો જોઈએ

દરેક સ્થળને બીજી ટ્રિપની જરૂર હોતી નથી. કેટલાંક સ્થળો ખરેખર એક મુલાકાતના અનુભવો હોય છે અને તે ઠીક છે. જોકે અમુક શહેરો અને દેશો બીજી વખત ઘણું બધું પ્રગટ કરે છે કે પ્રથમ ટ્રિપ ખરેખર ફક્ત સેટઅપ હોય છે.

મારા માટે ટોકિયો તે યાદીમાં ટોચ પર છે. બાર્સેલોના પણ એવું જ છે, એક શહેર જેમાં ઘણા બધા સ્તરો છે કે એક ટ્રિપ ભાગ્યે જ સપાટીને પહોંચી વળી શકે છે. વિયેતનામમાં રિટર્ન વિઝિટ ખૂબ જ ફાયદાકારક બને છે. ખાસ કરીને જો તમારી પહેલી ટ્રિપ ક્લાસિક હનોઈ-હા લોંગ બે-હો ચી મિન્હ સિટી રૂટ હોય અને તમે સેન્ટ્રલ કોસ્ટ સંપૂર્ણપણે ચૂકી ગયા હોય. ન્યૂ યોર્ક દર વખતે તમે જાઓ છો ત્યારે એક અલગ શહેર છે. તમે કયા જગ્યાએ રહો છો તેની પર આધાર રાખે છે. અને પ્રામાણિકપણે ભારતમાં પણ તમારી પહેલી ટ્રિપ પછી રાજસ્થાન પાછા જાઓ. કેરળ પાછા જાઓ. હું વચન આપું છું કે તમે એક અલગ સ્થળ જોશો.

બે ટ્રિપનો નિયમ ખરેખર નંબર બે વિશે નથી. તે પરિવર્તન વિશે છે જે ત્યારે થાય છે જ્યારે તમે પહેલી વાર મુલાકાતી બનવાનું બંધ કરો છોઅને પાછા ફરતા વ્યક્તિ બનવાનું શરૂ કરો છો.

પૂર્ણ વર્તુળ

તો અહીં હું આવું માનું છું. તમે જે પણ સ્થળની મુલાકાત લીધી છે તે ફક્ત એક વારમાં અધૂરો વાર્તાલાપ છે. તમે ત્યાં પહોંચ્યા,તમે તમારો પરિચય આપ્યો, તમે ખુશીઓની આપલે કરી. જોકે કશું પણ વાસ્તવિક કહેવામાં આવે તે પહેલાં તમે ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.

મારા વિચારને આકાર આપ્યો છે તે સ્થળોઃ ટોકિયો, મેલબર્ન, બાર્સેલોના, હનોઈ. આ એવાં સ્થળો નથી જે મેં એક વાર જોયાં અને પ્રશંસા કરી.આ એવી જગ્યાઓ છે જ્યાં હું પાછો ગયો, થોડો ખોવાઈ ગયો અને ઘરે આવ્યો ત્યારે મારી પાસે એવી બાબત હતી જે મેં પહેલાં ક્યારેય નહોતી જોઈ. ફોટો નહીં. કોઈ સંભારણું નહીં. બસ એક દૃષ્ટિકોણ.

બીજી ટ્રિપ તમને એ જ આપે છે. એ જ જગ્યાનું વધુ નહીં. તેમાં તમારું એક અલગ સંસ્કરણ. આવતા અઠવાડિયે મળીશું...