એક અલગ જ જાપાન!

Published in Gujarat Samachar 27th September 2026

...આ એવી વાત છે જે તમે તેના પ્રેમમાં પડ્યા પછી ફરીથી આવવા માટે પૂરતું કારણ આપે છે...

જાપાનનું એક એવું સ્વરૂપ છે જે તમારી પ્રથમ યાત્રા પછી જ સામે આવે છે. ટોક્યો, ક્યોટો અને ઓસાકા એવાં સ્થળો છે જ્યાંથી જ દરેક પ્રવાસની શરૂઆત થવી જોઈએ અને તે તેની ખ્યાતિને યોગ્ય પણ છે, પરંતુ જાપાન એટલું વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર છે કે પ્રથમ યાત્રા એ માત્ર એક પ્રારંભિક પ્રકરણ સમાન છે. એક વાર તમે શિબુયામાં હરીફરી લો, મંદિરો જોઈ લો અને ઓસાકાના સ્વાદિષ્ટ ભોજનનો આનંદ માણી લો પછી એક બીજું શાંત જાપાન ખાસ કરીને ફરીથી આવનારા પ્રવાસીઓની રાહ જોતું હોય છે. તેને જાણવાની કે અનુભવવાની ત્રણ રીત છેઃ તમે કેવી રીતે મુસાફરી કરો છો, ક્યાં રહો છો અને ક્યાં જાઓ છો.

તમારે કોઈની રાહ જોવાની જરૂર નથીઃ ટોક્યોમાં લાકડાના સાંકડા કાઉન્ટર પર એકલા બેસીને `રામેન' (એક પ્રકારનું નૂડલ સૂપ) ખાવાની રીત માટે જાપાનીઝ ભાષામાં એક શબ્દ છે. તેને `ઓહિતોરીસામા' કહેવામાં આવે છે, જેનો અર્થ થાય છે "એકલા હોવા છતાં સન્માનનીય વ્યક્તિ. કોઈ તમને દયાની નજરે જોતું નથી. જાપાનમાં એકલા જમવું એ ઉદાસીન બાબત નથી, પરંતુ જીવન જીવવાની એક સામાન્ય અને સન્માનજનક રીત માનવામાં આવે છે.

જો તમે યોગ્ય પ્રવાસ સાથીની રાહ જોવામાં વર્ષો વિતાવ્યા હોય તો તમે જાણતા હશો કે કેવી રીતે તે રાહ જોવાની પ્રક્રિયા ધીમે ધીમે કામોને મુલતવી રાખવાનું કારણ બની જાય છે. જાપાન તમને આખરે રાહ જોવાનું બંધ કરવાની તક આપે છે, કારણ કે ત્યાંની સંસ્કૃતિમાં એકલા કામ કરવુંએ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય અને સારી બાબત ગણાય છે. આ વિચાર એટલો પ્રચલિત છે કે તેની આસપાસ એક આખો ઉદ્યોગ વિકસ્યો છેઃ સોલો કારાઓકે બૂથ, કાઉન્ટર સીટની વિશેષતા ધરાવતી રેસ્ટોરાં અને સોલો પ્રવાસીઓ માટે ખાસ પેકેજ સાથે હોટ સ્પ્રિંગ (ગરમ પાણીના ઝરણાવાળા) નગરો. ટોક્યોના લગભગ કોઈ પણ રામેન બારમાં જાઓ, ત્યાંનું કાઉન્ટર ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક ગોઠવાયેલું હોય છે અને શેફ ફક્ત બે ફૂટ દૂર હોય છે. ત્યાંની રચનાને કારણે તમે એકલા હોવા છતાં અસહજ અનુભવતા નથી, ઊલટાનું તે રચનાને કારણે જ એકલા જમવાનો આનંદ માણી શકો છો.

એક વાજબી ડર એ પણ હોય છે કે એકલા મુસાફરી કરવાથી ઘરે રહેલા લોકોને તમે દુઃખી લાગશો. તે ડર વાસ્તવિક છે, પરંતુ જાપાન તેના માટે યોગ્ય દેશ નથી. જાપાન વિશ્વના સૌથી સુરક્ષિત દેશમાંનો એક છે અને એકલી મુસાફરી કરતી મહિલાઓ ઘણી વાર નવ મિલિયનની વસતિ ધરાવતા શહેરમાં મધરાત્રે એકલા ફરવાને સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત ગણાવે છે. અહીં જાહેર સ્થળોએ એકલા હોવું એ એક પસંદગી છે, કોઈ સમસ્યા નથી.

જાપાન સોલો ટ્રાવેલને વ્યવહારુ પણ બનાવે છે. ટ્રેનોમાં બધે જ અંગ્રેજીમાં સંકેતો અને માહિતી હોય છે. `સુઇકા' અને `પાસમો' જેવા ઈંઈ કાર્ડસ કોઈ પણ એરપોર્ટ પર રોકડ રકમથી રિચાર્જ કરી શકાય છે અને દરેક ગેટ પર ટૅપ કરી શકાય છે, જેનાથી ભાષાને લગતી મોટા ભાગની મુશ્કેલીઓ દૂર થઈ જાય છે. જાપાનીઝ ટ્રેનોમાં ગૂગલ મેપ્સ અત્યંત સચોટતા સાથે કામ કરે છે. તે પ્લેટફોર્મ અને કોચ નંબર સુધીની માહિતી આપે છે. અને દરેક ખૂણા પર કોનબીની ગરમાગરમ ખાદ્ય, વિદેશી કાર્ડ એટીએમ અને જ્યારે પણ તમે થાકેલા હોય અથવા ખોવાઈ જાઓ ત્યારે રાઈસ બોલ્સ આપે છે.

હોટેલ નથી તેવા ક્યાંક સૂઈ જાઓઃ મોટા ભાગના મુલાકાતીઓ ક્યારેય આનો અનુભવ કરતા નથી અને તેની કિંમત મધ્યમ શ્રેણીના હોટેલના રૂમ જેટલી જ હોય છે. તેને મિન્શુકુ કહેવામાં આવે છે અને તેને ગુમાવવાનો અર્થ કંઈક નોંધપાત્ર ગુમાવવું એવો થાય છે.

મિન્શુકુ એ એક નાનું, કુટુંબ સંચાલિત ગેસ્ટહાઉસ છે, જે જાપાનમાં બેડ એન્ડ બ્રેકફાસ્ટનું સંસ્કણ છે, સિવાય કે પરિવાર ખરેખર ત્યાં રહેતો હોય. તેને રયોકેન નામે લક્ઝરી સંસ્કરણ સાથે ગૂંચવશો નહીં. મિન્શુકુ એ ફક્ત કોઈનું ઘર છેઃ એક નાનો તાતામી રૂમ, દરરોજ રાત્રે કબાટમાંથી ફ્યુટન અને શૅર કરાયેલું પરંપરાગત સ્નાન. તેનો ખર્ચ સામાન્ય રીતે રાત્રિભોજન અને નાસ્તો સહિત પાંચથી દસ હજાર યેન પ્રતિ રાત્રિ થાય છે, જે બધું મળીને લગભગ 4,000થી 7,000 રૂપિયા થાય છે.

ખાદ્ય એ વાસ્તવિક હાઇલાઇટ છે. નાગાનોમાં એક પર્વતીય મિન્શુકુ જંગલી શાકભાજી, નદીની માછલી અને હાથથી બનાવેલા સોબા પીરસે છે. નોટો દ્વીપકલ્પના કિનારે સવારે બોટો તે લાવતી હોય છે. ભોજન ઘણી વાર પરિવાર સાથે જ આદાનપ્રદાન કરવામાં આવે છે. કોઈનો પતિ મજાક કરે છે અને તમને સંપૂર્ણ સમજાતું નથી ત્યારે દરેક વ્યક્તિ અનુવાદના એપમાં અર્થ શોધવા માટે મથામણ કરે છેઅને તે છતાં બધા જ હસે છે. કોઈ પણ હોટેલ આવું વાતાવરણ ઘડી નહીં શકે.

જાપાનની ગ્રામીણ વસતિ ઝડપથી ઘટી રહી છે અને આ ગેસ્ટહાઉસ ચલાવતા લોકો ઘણી વાર તેમના સાઈઠ કે સિત્તેરના દાયકામાં હોય છેઅને કોઈ અનુગામી નથી હોતા. તેઓ નિવૃત્ત થાય છે ત્યારે ગેસ્ટહાઉસ બંધ થઈ જાય છે. જાપાનનો આ નાનો, પરિવાર સંચાલિત ભાગ કાયમ માટે અસ્તિત્વમાં રહેશે નહીં અને એકમાં રહેવું એ તેનો અનુભવ કરવાનો એક માર્ગ છે, જ્યાં સુધી તે મોજૂદ છે.

તમારી આગામી સફરમાં ત્રણ નવાં શહેરો ઉમેરોઃ ટોક્યો, ક્યોટો અને ઓસાકા જાપાનના પ્રેમમાં પડવા માટે યોગ્ય સ્થળ છે અને ઓછામાં ઓછું એક વાર ફુશિમી ઇનારી અથવા ગિયોનનેજોવાની ઇચ્છામાં માફી માગવા જેવું કંઈ નથી. જોકે તેમની લોકપ્રિયતાની વાત કરીએ તો જાપાને 2024માં 36 મિલિયન આંતરરાષ્ટીય મુલાકાતીઓનો આંકડો પાર કર્યો હોઈ ફુશિમી ઇનારી પર અવરોધો લદાયા છે અને ફક્ત ભીડને નિયંત્રિત કરવા માટે ગિયોનમાં કોઈ ફોટોગ્રાફી ઝોન નથી. તે સફળતા એ સંકેત છે કે પહેલી સફર સફળ થઈ. બીજી સફર માટે ત્રણ શહેરો એવી જગ્યાની અનુભૂતિ આપે છે જે પ્રવાસીઓ માટે યોગ્ય નથી.

જાપાનના સમુદ્ર કિનારે આવેલું કાનાઝાવા જાપાનનું સૌથી ઓછું આંકવામાં આવતું શહેર હોઈ શકે છે. જાપાનના ત્રણ સત્તાવાર "ઉત્તમ બગીચા પૈકીનો એક કેનરોકુએન હજુ પણ વાસ્તવિક બગીચા જેવો લાગે છે. જૂનું સમુરાય મથક નાગામાચી એક એવી ગલીઓની ભૂલભુલામણી છે જ્યાં તમે અઠવાડિયાના દિવસે સવારે તમારી જાતને રાખી શકો છો. આ શહેર જાપાનના લગભગ 98% ગોલ્ડ લીફ બનાવે છે અને નવેમ્બરથી માર્ચ સુધી તેની ઓમિચો માર્કેટ ટોક્યોના ભાવ વિના ઉત્તમ સ્નો ક્રેબ પીરસે છે.

નાગાનો પ્રીફેક્ચરમાં માત્સુમોટો જાપાનના જૂજ મૂળ, બિન-નિર્મિત કિલ્લામાંથી એકની આસપાસ બન્યું છે, જે આલ્પ્સની સામે જેટ બ્લેક છે. તે એક વાસ્તવિક કાર્યરત શહેર છે, જેમાં કોફી શોપ્સ, જાઝ બાર અને ક્રાફ્ટ સેક મેકર છે, જે સ્થાનિક લોકોને સેવા આપે છે, પ્રવાસીઓને નહીંઅને તે કામિકોચી માટે શ્રેષ્ઠ આધાર છે, એક કલાકથી ઓછી દૂર આ સુરક્ષિત આલ્પાઇન ખીણ ખાતે ખાનગી કારને પ્રવેશની મનાઈ છે.

ગીફુ પ્રીફેક્ચરના પર્વતોમાં આવેલું તાકાયામા ત્રણમાંથી સૌથી નાટકીય છે. તેના સનમાચીસુજી જિલ્લામાં અસલી, મૂળ ઈડો યુગના વેપારી ઘરો છે અને તેની દૈનિક સવારની બજારો સ્થાનિક લોકોને ઉત્પાદનો વેચે છે, જે પ્રવાસીઓ માટે ફક્ત દૃશ્યમાન હોય છે. યુનેસ્કો દ્વારા સૂચિબદ્ધ છાપરાવાળું ગામ શિરાકાવા ગો  પચાસ મિનિટ દૂર છે અને અડધો દિવસ ફરવા માટે યોગ્ય છે.

આ ત્રણેય શહેરો કુદરતી સાત દિવસના સર્કિટમાં જોડાય છે. બંને છેડે ટોક્યો સાથે પર્વતો દ્વારા મનોહર એક્સપ્રેસ ટ્રેનો દ્વારા જોડાયેલું છે. મુકામની સુવિધા ટોક્યો અથવા ક્યોટો કરતાં નોંધપાત્ર રીતે સસ્તી છે અને વસંતની રજાઓ પહેલાં ઓક્ટોબરના અંતથી નવેમ્બર અથવા માર્ચ સુધી શોલ્ડર સીઝનશ્રેષ્ઠ હવામાન, ઓછી ભીડ અને બહેતર કિંમતો આપે છે.

જાપાનમાં લાગુ બીજો પ્રવાસ નિયમઃ એકલા મુસાફરી કરવી, અજાણ્યાના ઘરમાં સૂવું અને કોઈએ તમને ઉલ્લેખ ન કર્યો હોય તેવું શહેર ઉમેરવું એ ખરેખર અલગ અલગ કપડાં પહેરવાની સમાન વૃત્તિ છે. આ દરેક એવી વ્યક્તિને પુરસ્કાર આપે છે, જેણે પહેલાથી જ આવશ્યક જાપાન જોઈ લીધેલું હોય છે અને ધીમા અને ઓછા ક્યુરેટેડ કંઈક માટે તૈયાર હોય છે. આમાંથી કશું ટોક્યો અને ક્યોટોને બદલતું નથી. આ એવી વાત છે જે તમે તેના પ્રેમમાં પડ્યા પછી ફરીથી આવવા માટે પૂરતું કારણ આપે છે.

અજાણ્યું જાણોઃ અમે વીણા વર્લ્ડ પર ફ્લાઇટ બુકિંગ શરૂ કર્યું છે ત્યારથી હું એરપોર્ટ વિશે ખણખોદ કરી રહ્યો છું. ટોક્યોમાં આવેલું નરીતા એરપોર્ટ ઉડ્ડયન ક્ષેત્રની સૌથી વિચિત્ર વાર્તાઓમાંની એક છે.

જાપાન સરકારે 1966માં ટોક્યોના મુખ્ય આંતરરાષ્ટીય એરપોર્ટ માટે આ સ્થળ પસંદ કર્યું ત્યારે તેણે પેઢીઓથી ખેતી કરતા પરિવારોની સલાહ લીધા વિના ખેતીની જમીન પસંદ કરી. ખેડૂતોએ ત્યાંથી જવાનો ઇનકાર કર્યો. ત્યાર બાદ આધુનિક જાપાની ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબો, સૌથી કડવો જમીન વિવાદ સર્જાયો, જે પછી દાયકાઓ સુધી વિરોધ અને કાનૂની લડાઈઓ એટલી તીવ્ર હતી કે 1978માં એરપોર્ટ ખૂલ્યું ત્યારે હુલ્લડ પોલીસ પરિમિતિ પર ઊભું હતું અને દરેક મુસાફરને પ્રવેશવા માટે ફક્ત ઓળખપત્ર બતાવવું પડતું હતું. આ નિયમ 2015 સુધી ચાલુ રહ્યો.

મુઠ્ઠીભર ખેડૂતો ક્યારેય બહાર નીકળ્યા નહીં. એક, ટાકાઓ શિતો, આજે પણ એરપોર્ટની સીમાની અંદર એક નાનો પ્લોટ ખેતી કરે છે, જે ફક્ત રનવે હેઠળની ટનલ દ્વારા જ પહોંચી શકાય છે. તેના ઇનકારને કારણે નરીતાને તેની ડિઝાઇન કાયમી ધોરણે બદલવાની ફરજ પડી. બીજો રનવે ટૂંકો કરવો પડ્યો અને ટેક્સીવે હજુ પણ તેની જમીનની આસપાસ વળાંક લે છે, ગાજર અને મૂળાનો એક નાનો લીલો ભાગ પૃથ્વીના સૌથી વ્યસ્ત એરપોર્ટમાંથી એકથી ઘેરાયેલો છે.

દર વર્ષે કરોડો મુસાફરો નરીતા ખાતે એવા સ્થળે ઊતરે છે જે શાકભાજીના એક કાર્યરત ખેતરથી માત્ર થોડા મીટર દૂર છે; એરપોર્ટ ક્યારેય આ જમીન ખરીદી શક્યું નહીં, કારણ કે એક પરિવારે પોતાની જમીન આપવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો.

ફરી આવતા અઠવાડિયે મળીશું...