સુપરમાર્કેટ - ખરું જોવાલાયક સ્થળ

Published in Gujarat Samachar_5th July 2026

...કેટલીક જગ્યાઓ તમને દેશ બતાવે છે. અને કેટલીક જગ્યાઓ તમને એ દેશ ખરેખર કેવો છે, તે સમજાવે છે...

હું કોઈ નવા દેશમાં ઊતરું છું ત્યારે જોવાલાયક સ્થળોની મુલાકાત લેતાં પહેલાં સીમાચિહનરૂપ ફોટોઝ પૂર્વે, અમુક વાર હોટેલમાં ચેક-ઇન કરવા પૂર્વે પણ હું નજીકનો ગ્રોસરી સ્ટોર શોધી કાઢું છું. મેં જાણ્યું છે કે તમે કોઈ દેશ વિશે તેના સૌથી પ્રખ્યાત સ્મારક ખાતે ત્રણ કલાક વિતાવવા કરતાંતેની સુપરમાર્કેટમાં 30 મિનિટમાં વિતાવતાં તેને વધુ સમજી શકો છો. મેં સુપરમાર્કેટને ફંકશનલ સ્ટોપ તરીકે ગણવાનું બંધ કર્યું અને તેમને સૌથી અપ્રચલિત સાંસ્કૃતિક અનુભવ તરી કેગણવાનું શરૂ કર્યું જે સ્થળ પ્રદાન કરે છે. અને બાકી દુનિયાએ તેનો સામનો કર્યો છે.

ટ્રેન્ડ જેને આવતો કોઈએ જોયો નથ 2026માં હિલ્ટને એક સંશોધન અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો જેમાં જાણવા મળ્યું કે વિશ્વભરના 77 ટકા પ્રવાસીઓ પહેલાથીજ તેમના પ્રવાસના અનુભવના ભાગરૂપે સ્થાનિક ગ્રોસરી સ્ટોર્સની મુલાકાત લે છે, કામ તરીકે નહીં પરંતુ ઇરાદા પૂર્વકની પ્રવૃત્તિ તરીકે. સ્કાયસ્કેનરના ભારત-વિશિષ્ટ ડેટા દર્શાવે છે કે 36 ટકા ભારતીય પ્રવાસીઓ તેમની આગામી વિદેશ યાત્રામાં સ્થાનિક સુપરમાર્કેટ જોવા માગે છે. યુરોપિયન યુનિયને તેના માટે એક શબ્દ પણ બનાવ્યો છે `સુપરમાર્કેટ સફારી.'

સુપરમાર્કેટ શું સ્ટોક કરે છે, તેની કિંમત અને ગોઠવણી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે, શું તાજું છે અને શું સ્થિર છે તે એક વાર્તા કહે છે જે કોઈ માર્ગદર્શિકા કે સ્મારક તકતી ક્યારેય નહીં કહે. તો આજે હું સુપરમાર્કેટ સફારી તરીકે ઓળખાવું છું તેની સફર કરાવવા માગુંં  છું.

રસોડું હજુ પણ જીવંત છેઃ ઈસ્તંબુલની બજારમાં અથવા અંતાલ્યાની સુપરમાર્કેટમાં પધારો અને તમને પહેલી વસ્તુ જે આકર્ષિત કરે તે તેનો ઉચ્ચ સ્તર છે. એકલી મસાલા પાંખ ભારતીય કિરાણા સ્ટોરના આકારની છેઃ સુમેક, ઝા'અતાર, અલેપ્પો પૅપર, સૂકો ફુદીનો, મહલબ, મસાલાજે વિશ્વ વિદેશી તરીકે માને છે તે અહીં રોજિંદા મુખ્ય ખોરાક છે. સૂકાં ફળો અને બદામ વજન દ્વારા છૂટક વેચાય છે. ઓલિવ ઓઈલ લિટર બોટલમાં ખાદ્યતેલની બાજુમાં બેસે છે, જે અહીંનો પાયો આપણા માટે ઘી હોય તેમ છે.

ટર્કિશ શેલ્ફ તમને કંઈક એવું કહે છે જે ધીમે ધીમે બીજે ક્યાંક અદૃશ્ય થઈ રહ્યું છેઃ અહીંનું  રસોડું હજુ પણ જીવંત છે. લોકો હજુ પણ સામગ્રીઓ ખરીદી કરે છે, પ્રોડક્ટો નહીં.

રામેન અને ચોખા વચ્ચેની સુંદરતાઃ દક્ષિણ કોરિયન ગ્રોસરી સ્ટોરમાં ખાદ્યની અપેક્ષા રાખીને પહોંચો અને તમને એક આખો સ્કિનકેર વિભાગ, શીટ માસ્ક્સ, સીરમ્સ, સ્નેઇલ મ્યુસિન, ઇન્સ્ટન્ટ રામેન અને ચોખાની કેક વચ્ચે જોડાયેલો મળશે. જિનસેંગ એક નાસ્તો, ચા અને ફેસ ક્રીમ છે. રૅડ બીન એક ડેઝર્ટ ફિલિંગ અને ત્વચા સંભાળ સામગ્રી છે. તમે શું ખાઓ છો અને તમે શું  લાગુ કરો છો તે વચ્ચેની સીમા અહીં અસ્તિત્વમાં નથી. કોરિયામાં વેલનેસ સ્ટોરમાં ફક્ત એક વિભાગ નથી, પરંતુ આખો સ્ટોર છે.

ગ્રોસરીઝ એક સમારોહ છેઃ સવારે 7 વાગ્યે પેરિસમાં મોનોપ્રિક્સ અથવા કેરેફોરમાં પહોંચો અને બેગુએટ શેલ્ફ પહેલેથી જ અડધો ખાલી હોય છે. ચીઝ કાઉન્ટર પર 40 થી વધુ જાતો ધરાવે છે અને તેની પાછળની વ્યક્તિ ભલામણ કરવા પૂર્વે પૂછે છે કે તમે તેની સાથે શું જોડી રહ્યા છો. વાઈનની શાખા મોટા ભાગના ભારતીય ગ્રોસરી સ્ટોર્સ કરતાં તેમની સંપૂર્ણતામાં લાંબી હોય છે.

ફ્રાન્સમાં કોઈ પણ `સાપ્તાહિક ખરીદી' કરતા નથી. તેઓ આવતી કાલે પાછા આવશે એવું ધારીને આજ માટે ખરીદી કરે છેઃ કોઈ જથ્થાબંધ પેક નહીં, કશું પણ પારિવારિક - આકારનું નહીં. ફ્રાન્સમાં ખાદ્ય એ કાર્ય નથી. તે એક વિધિ છે.

દરેક બાબતનો ઉચ્ચ સ્તરઃ અમેરિકન સુપરમાર્કેટ માટે કશું પણ તમને તૈયાર કરતું નથી. સિરીલ વિભાગ 30 ફીટ લાંબો છે, દૂધ ગેલનમાં આવે છે અને કોસ્ટકો કોસ્ટ્સ ખાતે રોટિસેરી ચિકનની કિંમત એરપોર્ટ પર કોફીના કપ કરતાં ઓછી છે. ચાર જણનો ભારતીય પરિવાર ખાઈ શકે તે હિસ્સાન "સિંગલ સર્વિંગતરીકે લેબલ કરવામાં આવે છે. વિપુલતા સાથે અમેરિકાનો સંબંધ ડિઝાઇનમાં પકવવામાં આવે છેઃ મોટું એ સારું છે, વધુ એ વધુ છે,મૂલ્ય ગુણવત્તાને બદલે માત્રામાં મપાય છે.

શેલ્ફ પર એન્ડીઝઃ પેરુની સુપરમાર્કેટોએ મને સૌથી વધુ આશ્ચર્યચકિત કર્યો. કોકાનાં પાંદડાં તુલસીની જેમ સહજ રીતે વેચાય છે. ક્વિનોઆ જથ્થાબંધ ડબ્બામાં બેસે છે, પ્રીમિયમ હેલ્થ-ફૂડ પેકેજિંગમાં નહીં, કારણ કે અહીં તે ફક્ત ખાદ્ય છે, સુપરફૂડ ટ્રેન્ડ નહીં. પર્પલ કોર્ન જ્યુસ, ચિચા મોરાડા એ કોકા-કોલાની બાજુમાં બેસે છે. ફ્રીઝ-સૂકા બટાકા, ચુનો એન્ડિયન સમુદાયો સદીઓથી જે તકનિકોનો ઉપયોગ કરે છે તેનો ઉપયોગ કરીને સંવર્ધનકરવામાં આવે છે, જે શેલ્ફ પર એવી રીતે બેસે છે જાણે કોઈ સમય પસાર થયો ન હોય.

જ્યાં સુવિધા એક હસ્તકળા છેઃ કોનબિની, જાપાની સુવિધા સ્ટોર, 7-ઈલેવન, લૉસન, ફેમિલીમાર્ટથી શરૂ કરો, તમારી પસંદગી કરો. ઓનિગિરિ એ ગિવઅવે છે, દરેક રાઈસ ટ્રાયેંગલ એટલી ચોક્કસ રીતે લપેટાયેલા હોય છે કે નોરી ટેબ ખેંચાય ત્યાં સુધી ક્રિસ્પી રહે છે. 100નો સ્નેક ટેકનોલોજીની જેમ લપેટાયેલો હોય છે. બેન્ટો બોક્સ નીચે મુજબ છેઃ ગ્રિલ કરેલી માછલી, અથાણાવાળી શાકભાજી, ઉત્તમ ભાગ કરેલા ભાત, આશરે 300માં રેસ્ટોરાં - ગુણવત્તાનું ભોજન.

જાપાનમાં સુવિધા એક ફિલસૂફી છે. 100ના ચોખા અને સીવીડનું ટ્રાયેંગલ મોટા ભાગની રેસ્ટોરાંને શરમમાં મૂકી દેશે.તમે ક્યોટોના મંદિરમાં આ શીખશો નહીં, પરંતુ લૉસન ખાતે દસ મિનિટમાં શીખી જશો.

એઈલ્સમાં ઇમિગ્રેશનઃ ઓસ્ટ્રેલિયામાં વેજિમાઇટ બધાનું ધ્યાન ખેંચે છે, પરંતુ સિડની અથવા મેલબોર્નમાં વૂલવર્થ્સમાં ઊંડા ઊતરો અને તમને એક મોટી વાર્તા કહેતો શેલ્ફ મળશેઃ ભારતીય કેરીની ચટણીની બાજુમાં જાપાનીઝ કરી બ્લોક્સની બાજુમાં લાકસા પેસ્ટની બાજુમાં ટિમ ટેમ્સ, સારડફની બાજુમાં વોંટન રૅપર્સ, હલાલ લેંબની બાજુમાં કાંગારૂ મિન્સ. શેલ્ફ મૂંઝવણભર્યું નથી, તે એક અરીસો છે. ઓસ્ટ્રેલિયા ઇમિગ્રેશન દ્વારા બનાવવામાં આવેલો દેશ છે,લહેર પછી લહેર અને તેની સુપરમાર્કેટની પાંખો કરતાં આવું ક્યાંય દૃશ્યમાન નથી, જે એક ડઝન દેશોની ખાદ્ય ઓળખ બાજુથી બાજુમાં રાખે છે,કોઈ સમજૂતીની જરૂર નથી. ઓસ્ટ્રેલિયા બસ આવું જ છે.

ભારત - ઊલટી બાજુઃ હવે ઊલટી બાજુ જુઓ. વિદેશી પ્રવાસી આપણા સ્ટોર્સમાંથી આપણા વિશે શું શીખશે? તેઓ પહેલી વસ્તુ જોશે કે ભારતમાં એક પણગ્રોસરી શેલ્ફ નથી, તે ડઝનો ધરાવે છે અને દરેક આ સૂચિમાંના કોઈ પણ દેશ જેટલી અલગ વાર્તા કહે છે.

મહારાષ્ટ્રઃ ફરસાણ શેલ્ફ, ચેવડો, ચકલી, સેવ, બ્રાન્ડેડ અને છૂટક; કોકમ શરબત અને સોલકઢી મિક્સ જે બે રાજ્યથી દૂર અસ્તિત્વમાં નથી; ટેટ્રા પેકમાં આમરસનો પલ્પ, મર્યાદિત -આવૃત્તિ લક્ઝરીની જેમ મોસમી સ્ટોક કરવામાં આવે છે, જે તે છે.

ગુજરાતઃ ગોળ એવી જાતોમાં છે જે અસ્તિત્વમાં છે એવો તમને ખ્યાલ પણ નહીં હોય. 15 સ્વાદમાં ખાખરા અને નાસ્તાઓ માટેસમર્પિત સ્કવેર ફૂટેજ, ગુજરાતી સ્વાદ નાસ્તાને તેના પોતાના ખાદ્ય સમૂહ તરીકે માને છે.

કેરાલાઃ ઉત્તરને મૂંઝવણમાં મૂકે તેવી માત્રામાં નારિયેળ તેલ, દરેક પ્રકારમાં કેળાની ચિપ્સ, ઠંડા વિભાગમાં તૈયાર અપ્પમ અને પુટ્ટુનું બેટર,કારણ કે અહીં સવાર ચોખાના બેટર અને નારિયેળ પાણીથી પર ચાલે છે.

તામિલનાડુ અને આંધ્રઃ મરચાંનો વિભાગ તમને બધું જ કહે છે, ગુંટુર, બ્યાડગી, કાશ્મીરી, ગરમી અને હેતુ દ્વારા વર્ગીકૃત, `લાલ મરચાં' ડબ્બામાં નહીં; રોસ્ટ પ્રોફાઇલ દ્વારા વેચવામાં આવતો ફિલ્ટર કોફી પાઉડર; ભાત, ઇડલી બેટર, ડોસા બેટર, મુરુક્કુ દ્વારા પ્રભુત્વ ધરાવતી તૈયાર ફોર્મેટ.

ઈશાન ભારતઃ બરણીમાં વાંસની ડાળી, આથેલા સોયાબીન, અખુની, નિયમિત દાળની બાજુમાં, સ્મોક્ડ માંસ ઉત્પાદનો,એક પાંખ જે મુંબઈ કે દિલ્હીના કોઈને ખરેખર અજાણ્યું લાગશે. આ જ મુદ્દો છે. પુણેમાં એક ડી-માર્ટ અને ઇમ્ફાલમાંએક સ્થાનિક સ્ટોર અંતરથી વધુ અલગ છે; તેઓ એક જ પાસપોર્ટ શૅર કરતી સંપૂર્ણપણે અલગ ખાદ્ય સંસ્કૃતિઓથી સંબંધિત છે.

શેલ્ફ શું જાણે છે

તો હવે જ્યારે આપણે જાપાન અને તુર્કી, ફ્રાન્સ અને પેરુ, કોરિયા અને અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ભારતના છ સંસ્કરણોમાંથી પસાર થઈશું ત્યારે અહીં એવું શું છે જે તેને એકસાથે જોડે છે?

સ્મારકો તમને એક દેશનો વિશિષ્ટ ભૂતકાળ, તેણે સમય જતાં શું સંવર્ધન અને શું થિજાવવાનું પસંદ કર્યું તે બતાવે છે. એક સુપરમાર્કેટતમને સંપાદિત ન થયેલું વર્તમાન બતાવે છે, તે સંસ્કરણ જે કોઈએ પ્રવાસીઓ માટે જોવા નિયોજન કર્યું ન હતું. કિંમત તમને જીવંત અર્થતંત્ર વિશે જણાવે છે, જે નક્કી કરે છે કે પરિવાર ઓલિવ તેલ કે સૂર્યમુખી તેલ પસંદ કરે છે. પેકેજિંગ તમને ડિઝાઇન સંવેદનશીલતા, ભારતીય નાસ્તાનાપેકેટ પર રંગના હુલ્લડ સામે જાપાની રેપરના મિનિમાલીઝમ વિશે જણાવે છે. તાજું વિરુદ્ધ સ્થિર શું છે તે તમને કહે છે કે કલ્ચર શોપઆજે કે અઠવાડિયા માટે ખરીદી કરે છે અને સ્ટોરની પાંખ તમને તે સમાજને સૌથી વધુ શું મૂલ્ય આપે છે તે કહેવા માટે સૌથી વધુ અવકાશ આપે છે. અમેરિકામાં તે સિરીલ છે. ફ્રાન્સમાં તે ચીઝ છે. ભારતમાં તે દરેક 500 કિલોમીટરે બદલાય છે.

આમાંથી કોઈને માર્ગદર્શિકા, પ્રવેશ ટિકિટ અથવા કતારની જરૂર નથી. ફક્ત 30 મિનિટ અને ખુલ્લી આંખો. તેથી આગામી વખતે જ્યારેતમે ક્યાંય પણ ઊતરો છો, નરીતા કે ઇસ્તંબુલ, સિડની કે લિમા અથવા ભારતના કોઈ પણ શહેરમાં જ્યાં તમે પહેલાં મુલાકાત લીધી નથીતો નજીકના સીમાચિહન પહેલાં નજીકનો ગ્રોસરી સ્ટોર જરૂર શોધી કાઢો. દરેક પાંખમાં ચાલો અને જુઓ. સ્મારકો તમને કહેશે કે દેશ કેવો હતો.શેલ્ફ તમને કહેશે કે તે શું છે.

અને જો તમે તેે પ્રયાસ કરો છો તો મને લખો. સુપરમાર્કેટના શેલ્ફ પર તમને અત્યાર સુધીની સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત શું મળી છે, ઘરઆંગણે કે વિદેશમાં? આવતા અઠવાડિયે મળીશું!