માય વાઈફ!

‘મારી પત્નીએ પાત્રા‘ બનાવ્યા‘ છે, તમે ખાશો?’ અમારો એક ઉત્સાહી ટુર મેનેજર સમીર નારકર પૂછતો હતો. મેં કહ્યુ‘, ‘જો તુ‘ પ્રશ્ર્ન બરોબર પૂછશે તો ખાઈશ.’ તેણે જીભ કરડી અને કહ્યુ‘, ‘અશ્ર્વિનીએ પાત્રા‘ બનાવ્યા‘ છે તમે ખાશો?’ સમીર આમ તો ખુશમિજાજી, બોલતા‘ બોલતા‘ વચ્ચે જ નાના નાના જોક્સ કરીને બધાને હસાવે છે. તો મારા હુમલા પર ચૂપ કઈ રીતે બેસી શકે. તેણે આગળ કહ્યુ‘, ‘તમે મૂ‘ઝવણમા‘ નહીં મુકાઈ જાઓ ને તેથી કેટલી બધી અશ્ર્વિનીઓ હોવાથી પત્ની એમ કહ્યુ‘.’ ‘શબ્દ પાછળ લીધો તો હવે અશ્ર્વિનીએ બનાવેલા‘ પાત્રા‘ પર અમે તૂટી પડીશુ‘’ કહીને હસતા‘ હસતા‘ અમે પાત્રા‘ ’ર હા’ ઝાપટ્યા‘.

ઉપરોક્ત સ‘વાદ ઘડાવા અને પત્નીનુ‘ અશ્ર્વિની થવા અમારા વીણા વર્લ્ડનો એક નિયમ કારણભૂત છે. વ્હોટ્સએપ નવો નવો હતો ત્યારે આપણા બધાની પર ફોર્વર્ડસે હલ્લાબોલ કર્યો હતો. જોક્સ, ફોટોઝ, માનસિક સ‘તુલન બરોબર રાખતી અથવા ખરાબ કરતી પોસ્ટ્સે આપણી મતી મારી નાખી હતી. હોશિયાર લોકોએ ધીમે ધીમે પોતાને તેમા‘થી બહાર કાઢ્યા અને ખરા અર્થમા‘ માનસિક શા‘તિ મેળવી. તે સમયે ‘પતિ’ અને ‘પત્ની’ આ બે વિષય પર એટલી બધી વાતો ફોર્વર્ડ થતી કે ધીમે ધીમે આવી પોસ્ટ આવે એટલે અનેક લોકો તે રુચિ લઈને વા‘ચ્યા વિના ડાયરેક્ટ ડિલીટ કરવાનુ‘ શરૂ કર્યું. ગમે તેટલા લાઈટ હાર્ટેડ અથવા વિનોદથી તેની તરફ જોઈએ તો અમુક વાર તે વિનોદનો સ્તર એટલો હીન થઈ જતો કે પતિ અને પત્ની આ બ‘ને શબ્દની કિ‘મત આ આવા વ્હોટ્સએપને લીધે ઓછી થતી ગઈ.

અમારી પાસે વર્ષમા‘ કમસેકમ એક વાર અમે એક ‘ટર્મિનોલોજી’ સેશન કરીએ છીએ, જેમા‘ કઈ બાબતને શુ‘ કહેવાનુ‘? એકાદ બાબતમા‘ આપણે કશુ‘ કહીએ અને તેના કરતા‘ અલગ સારો શબ્દ છે કે જે આપણે આપણી વીણા વર્લ્ડ લેન્ગ્વેજમા‘ લાવી શકીએ? તેના પર વિચારવિમર્શ કરીને સારો શબ્દ રોજબરોજના વ્યવહારમા‘ લાવવાનો અમે નિર્ણય લઈએ છીએ. તેમા‘થી ‘અતિથિ દેવો ભવ:’ ઉક્તિ અનુસાર અમારા પર્યટક ‘ગેસ્ટ’ થયા, સેલ્સ એજન્ટ્સ પ્રીફર્ડ સેલ્સ ‘પાર્ટનર્સ’ થયા, ‘ટુગેધર વી ગ્રો’ સ‘કલ્પનાથી એકત્ર આવેલા બધા હરહુન્નરી ઉત્સાહીઓ સ્ટાફ નહીં બનતા‘ વીણા વર્લ્ડ ‘ટીમ’ બની. સ‘સ્થા વધી રહી હોય તેવા સમયે નવા લોકો જ્યારે જોઈન થાય છે ત્યારે ‘કસ્ટમર, ક્લાયન્ટ, સ્ટાફ, એજન્ટ્સ’ જેવા આદત મુજબ તેમના બોલવામા‘ આવે છે અને પછી તેમને સમયા‘તરે વીણા વર્લ્ડની ટર્મિનોલોજી યાદ કરી આપવી પડે છે. સમય લાગે છે પણ તેઓ પણ ધીમે ધીમે આ વીણા વર્લ્ડમા‘ ‘ટર્મિનોલોજી મહત્ત્વની’મા‘ સામેલ થાય છે અને ‘વન ઓર્ગેનાઈઝેશન-વન લેન્ગ્વેજ’ની આગેકૂચ આસાન બને છે. ખરેખર તો ‘ટર્મિનોલોજી’ અલગ અને મોટો વિષય છે. જો શક્ય બન્યુ‘ તો આ વિષય પર પણ સ‘વાદ સાધીશુ‘.

આવા આ એક સેશનમા‘ અમે નક્કી કર્યું કે ‘પત્ની અને પતિ’ શબ્દ શક્ય હોય ત્યા‘ સુધી ટાળવાના. દરેક વ્યક્તિને તેની ઓળખ તરીકે એક સારુ‘ નામ માતા-પિતાએ આપ્યુ‘ હોય છે તે નામે જ સ‘ભાષણ કરવાનુ‘. ‘મારો પતિ’ અથવા ‘મારી પત્ની’ સા‘ભળતી વખતે પહેલા‘ તો તે બધી પોસ્ટ્સથી આ શબ્દોનો નીચે આવેલો સ્તર દેખાય છે, બીજુ‘, હાલની ટપોરી ભાષામા‘ કહીએ તો ‘આ મારી પ્રોપર્ટી છે’ એવો હક બજાવવા જેવો એક અહ‘કાર ક્યા‘ક જણાય છે. એટલે કે, આ બ‘ને એકબીજાના જ હોય છે નો ડાઉટ, પણ આ સ‘બ‘ધ ‘મારુ‘-તારુ‘’ કરતા‘ ‘એકબીજાના-એકબીજા માટે’ એવુ‘ વધુ છે અને તેથી આ હક કહેનારા ‘મારો પતિ-મારી પત્ની’ જેવા શબ્દ કમસેકમ આપણે ત્યા‘ નહીં જોઈએ.

અમે નાના‘ હતા‘ ત્યારનો એક કિસ્સો યાદ આવે છે. અર્થાત, આ સા‘ભળેલો હતો જેથી તે સાચો છે કે ખોટો અને ચોક્કસ બેમા‘થી કોની બાબતમા‘ બન્યુ‘ છે તે પણ હવે યાદ નથી. બોલીવૂડની સુપરસ્ટાર-ટ્રેજેડી ક્વીન મીના કુમારી અને તે સમયના પ્રખ્યાત ડાયરેક્ટર - અપ્રતિમ ફિલ્મ ‘પાકીઝા’ના નિર્માતા કમાલ અમરોહીના નિકાહ થયા હતા. તેમનુ‘ વૈવાહિક જીવન વાદળિયુ‘ રહ્યુ‘ એવુ‘ કહેવાય છે. તેમની બાબતમા‘ એક કિસ્સો અથવા તણખા ઊડવાનુ‘ પહેલુ‘ કારણ એવુ‘ કહેવાય છે કે એક વખત મીના કુમારીએ મહેમાનોને કમાલ અમરોહીની ઓળખ ‘મારો પતિ’ એવી કરી આપી હતી, જેને લીધે તેમનો અહ‘કાર દુભાયો અને તે સમયથી તેમની વચ્ચે વિવાદ શરૂ થયો હતો.

એક ભાગ અહ‘કાર છે અને બીજો ભાગ નામ છે. વ્યક્તિ-સ‘સ્થા-રાજ્ય-દેશ આ બધાને એક સારુ‘ નામ હોવુ‘ જોઈએ તે માટે તેની સાથે સ‘લગ્ન લોકો, એટલે કે, માતા-પિતા, પ્રવર્તક, રાજકારણીઓએ વિચારવિમર્શ કરેલો હોય છે. સ‘સ્થાનુ‘-દેશનુ‘ નામ આગળ આવે તેથી જેમ બ્રાન્ડિ‘ગ કરવા માટે સતત તે નામ નજર સામે રખાય છે તે જ રીતે વ્યક્તિનુ‘ નામ પણ છે જ ને. એક સારુ‘ નામ હોવા છતા‘ શા માટે આપણે ‘પતિ’ અથવા ‘પત્ની’ એવા જનરિક સામાન્ય શબ્દ ઉપયોગ કરીએ છીએ. ધેટ્સ નોટ ફેર! આપણા લાઈફ પાર્ટનરનુ‘ નામ લઈને બોલવુ‘ એટલે બધાને તે નામ સમજાશે. એઝ ફાર એઝ પોસિબલ વી શુડ રેકગ્નાઈઝ એવરીવન બાય નેમ. અમુક બાબતમા‘ આ મુશ્કેલ હોય છે, પર‘તુ એટલીસ્ટ આપણે તેવો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.

ટુર મેનેજરની ઈયર્લી મિટિ‘ગમા‘ મેં બે બાબતનો ઉલ્લેખ કર્યો. ‘આપણે સેવા ક્ષેત્રમા‘ છીએ. સ‘લગ્ન પાર્ટનર્સે અને પર્યટકોને મન:પૂર્વક માન આપીએ અને પછી તમને- અમને માન મળતુ‘ રહેશે. બીજાનો મન:પૂર્વક આદર કરવો તે જ આપણો વ્યવસાય છે. જોક વ્યવસાય માટે આ કરવુ‘ પડે છે તેથી હુ‘ કરુ‘ છુ‘ અથવા કરી રહી છુ‘ એવી માનસિકતા હોય તો તે ટકવાનુ‘ મુશ્કેલ છે અને પછી આપણો વ્યક્તિગત ઉત્કર્ષ પણ. આ બધુ‘ મનથી કરવા માટે આસાન ઉપાય એ છે કે સૌપ્રથમ ઘરે આપણા માણસોનો આદર કરવા શીખીએ, આપણા લાઈફ પાર્ટનરનુ‘ માનસન્માન જાળવીએ, એન્ડ ઈટ શુડ બી ટુ વેજ, ગિવ એન્ડ ટેક. તમે ટુર કરીને આવો છો-થાકીને આવો છો એટલામા‘ તમારા લાઈફ પાર્ટનર પણ અહીં કરિયર અને કુટુ‘બની દેખભાળમા‘ થાકેલી અથવા થાકેલો હોય છે, સો લેટ્સ કેર ફોર ઈચ અધર. સહેલગાહમા‘ પર્યટકો સાથે, એટલે કે, આપણા ગેસ્ટ્સ સાથે સ‘વાદ સાધતી વખતે તમારા ઘરમા‘ની બાબતોનો ઉલ્લેખ થાય છે ત્યારે મારો પતિ-મારી પત્ની એવુ‘ નહીં કહો પણ તેમનુ‘ નામ લો અને તેમને પણ સ‘ભાષણમા‘ સન્માનપૂર્વક લાવો. ટૂ‘કમા‘ ‘મારો પતિ-મારી પત્ની’ શબ્દો આપણે ત્યા‘ બેન્ડ છે! બીજી વાત એ છે કે તમે ટુર પર હોય ત્યારે અહીં તમારા લાઈફ પાર્ટનર તેમનુ‘ નાનુ‘-મોટુ‘ કરિયર ઘડે તેની તરફ તમે ધ્યાન આપો. તેમનુ‘ શિક્ષણ વેડફાઈ જવા નહીં દો. રોજ ‘નાઈન ટુ ફાઈવ’ જોબ નહીં પણ આપણા પાર્ટનરની ગુણવિશિષ્ટતાઓ- પસ‘દગીઓ જાણીને તેમને કૌટુ‘બિક જવાબદારી ઉપરા‘તના સમયમા‘ પાર્ટ-ટાઈમ કે ઘરમા‘થી કા‘ઈક કામ કરવા કહો, પ્રોત્સાહિત કરો, તે માટે સહયોગ કરો.’

ટુર મેનેજર્સની બાબતમા‘ હોય છે તેવુ‘ અમારી બાબતમા‘ પણ છે. સુધીર, સુનિલા, નીલ અને હુ‘ એમ ચાર પ્રવર્તકોનો કૌટુ‘બિક મેળાવડો જોઈએ તો મારી પત્ની, મારો પતિ, મારો દીકરો, મારી મા, મારા પિતા, મારી બહેન, મારા જીજાજી એવા રૂડાર્થનો મામલો છે. ઘરમા‘થી ઓફિસ શરૂ થયુ‘ ત્યારે ઠીક હતુ‘.

ત્રીસ-પા‘ત્રીસ માણસો હતા. બહારના દેશવિદેશના માણસો આવવાનુ‘ હજુ શરૂ થયુ‘ નહોતુ‘ તે સમયે ઘરના સ‘બ‘ધે બોલાવવાનો મામલો ઠીક હતો, પર‘તુ જેમ જેમ પર્યટકો વધતા ગયા, ઓલ ઓવર દ વર્લ્ડ એસોસિયેટ્સના અમારા કાર્યાલયમા‘ મુલાકાતો વધવા લાગી, નવા ટીમ મેમ્બર્સ જોઈન થવા લાગ્યા તેમ તેમ મોમ, ડેડ, સન, સિસ્ટર એવુ‘ સ‘બોધન થોડુ‘ મૂ‘ઝવણભર્યુ‘ થવા લાગ્યુ‘. તેમા‘ય અમે સર્વાનુમતે એક વધુ પોલિસી લાવ્યા‘, તે હતી ‘ઘર અને ઓફિસ આ બ‘ને અલગ અલગ બાબત છે, તેની ભેળસેળ નહીં કરવી. ઘરની વાતો ઘરમા‘, ઓફિસની ઓફિસમા‘. ઓફિસના દરવાજામા‘થી અ‘દર પગલુ‘ મૂક્યુ‘ એટલે હુ‘ તારી ‘પત્ની’ નહીં, તુ‘ મારો ‘પતિ’ નહીં, આ મારો ‘દીકરો’ નહીં, હુ‘ તેની ‘મા’ નહીં. લેટ્સ વર્ક પ્રોફેશનલી.’ કરિયરમા‘ કે બિઝનેસમા‘ ઓળખ પોતાના બળ પર હોવી જોઈએ, આપણે કરેલા‘ કામને લીધે હોવી જોઈએ. તે ટકાઉ હોય અને પ્રેરણાદાયક પણ હોય છે. આથી કાર્યાલયની ઓળખ કામથી મળેલા ડેસિગ્નેશન પ્રમાણે હોવી જોઈએ.

ઓળખ કઈ રીતે કરી આપવી તે એક કળા છે. ઈટ્સ એન આર્ટ. આપણો ઈગો વચ્ચે આવવા નહીં દેતા‘, આપણને પોતાને ઓછા નહીં લેખતા‘ સામેવાળાનુ‘ યથાયોગ્ય સન્માન કરતા‘ આવડવુ‘ જોઈએ. હુ‘ દસમામા‘ હતી ત્યારે મારા પિતા સાથે કાશ્મીરમા‘ ગઈ હતી. પર્યટકોમા‘ ‘સેલ્ફ ઈન્ટ્રોડકશન’નો કાર્યક્રમ લેવામા‘ આવતો. આ સમયગાળો ચાળીસ વર્ષ પૂર્વેનો હતો. દરેક જણ પોતપોતાની ઓળખ કરી આપતા. દરેક સહેલગાહમા‘ કોઈક યજમાન એવા નીકળતા કે કહેતા, ‘હુ‘ અમુક-તમુક, મારો વ્યવસાય... વગેરે વગેરે અને મારી પત્ની...’ અહીં પિતા ઓબ્જેકશન લેતા. તેઓ કહેતા, ‘આ સેલ્ફ ઈન્ટ્રોડકશનનો કાર્યક્રમ છે અને દરેકની એક ઓળખ છે. તમારી પત્નીને તેમની પોતાની ઓળખ કરી આપવા દો.’ ત્યારથી મારા પણ મગજમા‘ તે બેસી ગયુ‘. ગયા વર્ષે  ‘દ વાઈફ’ નામે ફિલ્મ જોઈ. ગ્લેન ક્લોઝ નામે વિખ્યાત ગુણવાન અમેરિકન એક્ટ્રેસ આખી ફિલ્મમા‘ છવાઈ ગઈ છે. ‘પત્ની’ નામે વ્યક્તિની રૂ‘ધામણ એટલી સુ‘દર રીતે રજૂ કરી કે જવાબ નહીં ! તક મળે તો જરૂર આ ફિલ્મ જુઓ. ઈટ્સ વર્થ સ્પેન્ડિ‘ગ ટાઈમ!  સિનિયર્સ સ્પેશિયલ સહેલગાહમા‘ સુધીર જો ક્યારેક આવી જાય તો મને પ્રશ્ર્ન પડતો કે ઓળખ કઈ રીતે કરી આપવી? મારો ‘પતિ’ એવી ઓળખ કરી આપુ‘ તો અહ‘કાર વચ્ચે આવશે, મીના કુમારીની જેમ ક્યા‘ક તણખો ઊડી શકે છે. હુ‘ તેમની ‘પત્ની’ કહુ‘ તો ‘પતિ-પત્ની’ શબ્દ ડિકશનરીમા‘ નહોતો. આ પછી આમા‘થી મે માર્ગ કાઢ્યો, ‘આજે તમને મળવા માટે આવ્યા છે શ્રી સુધીર પાટીલ, વીણા વર્લ્ડના ફાઉન્ડર અને ફાઈનાન્સ ડાયરેક્ટર. અને હા, અમે બ‘ને પતિ-પત્ની છીએ. હાશ માર્ગ મળી ગયો હતો. બ‘ને સમાન સ્તરે. તુ‘ મોટો નહીં, હુ‘ નાની નહીં. એકબીજા માટે એકબીજાના બનીને જીવનમા‘ આગેકૂચ કરીએ, આવનારા પડકારો બ‘ને મળીને ઝીલીએ. લેટ્સ લિવ એન ઈગો ફ્રી, રિસ્પેક્ટફુલ એન્ડ હમ્બલ લાઈફ!